از ضرب چهارم آن تشكيل مىشود كه : « بعض الحيوان لا انسان » ، و « لا شىء من اللاانسان بناطق » ، « فبعض الحيوان ليس بناطق » ، و هو المطلوب . ( نكته : در نقض محمول كميت باقى مىماند امّا كيفيت عوض مىشود ضمنا تنها محمول نقض مىشود و جابجايى موضوع و محمول صورت نمىگيرد ) . تمرين 4 . سابقا براى اثبات انتاج ضرب پنجم از ضروب شكل سوم از راه برهان خلف استفاده كرديم حال شما اين ضرب را به طريقهء ردّ ، مبرهن سازيد منتها نه به عكس صغرى يا كبرى كه نشدنى بود بلكه به اين روش كه : ابتدا هردو مقدمه را منقوضة المحمول كنيد ، سپس منقوضة الكبرى را به عكس مستوى عكس و از ضميمهء آن به صغرى ، شكل اول را به دست آوريد ، نتيجه‌اى را كه مىدهد به عكس نقيض موافق ، عكس كنيد تا به مطلوب برسيد . حلّ تمرين . ضرب پنجم : صغرى موجبهء كليه ، كبرى سالبهء جزئيه و نتيجه سلب جزئى . مثال : « كل حيوان حساس » ، و « بعض الحيوان ليس بفرس » ، « فبعض الحساس ليس بفرس » . برهان به طريقهء ردّ نقض محمول صغرى : « لا شىء من الحيوان بلاحساس ، نقض محمول كبرى : و « بعض الحيوان لا فرس » ، سپس عكس مستوى منقوضة الكبرى : « بعض اللافرس حيوان » ، سپس تشكيل شكل اول : « بعض اللافرس حيوان » ، و « لا شىء من الحيوان بلاحساس » ، « فبعض اللافرس ليس بلاحساس » . سپس عكس نقيض موافق اين نتيجه : « فبعض الحساس ليس بفرس » و هذا هو المطلوب . تمرين 5 . ضرب اول و سپس ضرب دوم از چهار ضرب شكل ثانى را به طريقهء ردّ ، مبرهن سازيد آن هم نه به نحوى كه قبلا از راه عكس كبرى يا صغرى عمل مىكرديد بلكه به اين نحو كه اول مقدمتين را ، نقض محمول كنيد سپس بقيهء برهان ردّ را دنبال كنيد ، خواهيد ديد كه در هردو ضرب از به‌كارگيرى عكس مستوى ناگزيريد . حلّ تمرين . ضرب اول از ضروب شكل دوم : صغرى موجبهء كليه ، كبرى سالبهء كليه و نتيجه سلب كلى . مثال : « كل انسان حيوان » ، و « لا شىء من الجماد به حيوان » ،